HOME - - / - - terug naar Parktuin Oosterhouw

Westerhouw


Jugendstil tuinen

Tegeltableau op de voorgevel

 

 

BOERDERIJ WESTERHOUW

KLIK OP FOTO VOOR VERGROTING

 

 

gezicht op De Houw

(foto's rond 1920)

 

Gezicht vanaf de stoep op Hornhuizen

De eetkamer heeft een gepolijste zwartmarmeren schoorsteenmantel met een tegeltabteau in de stijl van de Art Nouveau, voorstellende een pauw. Echte (witte) pauwen vindt u in Parktuin Oosterhouw.

sunken garden

tuin in verschillende niveaus

 

voorgevel van de villa Westerhouw

tuinarchitect J. Vroom Sr.

 

Voortuin in de winter

 

Zandpaden en nog met de zeis gemaaid gras

 

architectonische vormen in de voortuin, met op de achtergrond het dorp Leens

Een ander Jugendstil voorbeeld aan de Hoofdstraat 33 te Leens (naast Parktuin Oosterhouw), maar met een landschappelijk aangelegde voortuin

(foto: rond 1920)

Voorbeeld boerderij Westerhouw
Beschrijving buitenzijde van de villa
Waardering door Monumentenzorg
Tuinontwerper J. Vroom Sr
De tuin van Westerhouw
 

 

BOERDERIJ WESTERHOUW


Westerhouw is de naam van de boerderij die ten westen van de wierde De Houw ligt en behoort tot tot de mooiste Jugendstil-voorbeelden in de Gemeente De Marne. Het bouwjaar is 1908 naar een ontwerp van P.M.H.Huurman. Westerhouw is ontstaan door samenvoeging van twee bedrijven, waarvan de gebouwen meer oostelijk hebben gestaan en ook door aankoop van een aantal onbehuisde percelen. Op de Kleine Houw hebben behalve de genoemde boerderijen ook verschillende arbeiderswoningen gestaan, waarvan enkele door de familie Wierenga zijn aangekocht. Thans is de Kleine Houw onbewoond. Vanaf deze wierde liep langs de afgebroken boerderijen en achter Westerhouw een pad, de Houwenerweg, via de Haar naar Ulrum. Op een van de boerderijen woonden van 1720 tot 1965 leden van een familie, vůůrvaderen van moeders zijde van tuinontwerper@klaasnoordhuis.nl. De andere boerderij kwam door koop eveneens in familiebezit. Het (blote) eigendom daarvan was reeds in 1794 verkregen. De later aangekochte boerderij is afgebroken en niet herbouwd. De oude familieboerderij, Houwingaheerd, werd in 1908 afgebroken en de huidige verder westwaarts gelegen boerderij met de nieuwe naam Westerhouw kwam ervoor in de plaats. In 1916 werd Engehorn bijgekocht. Deze boerderij was vanuit Westerhouw bereikbaar over het stinzenlaantje in Parktuin Oosterhouw. Naast Oosterhouw ligt de Jugendstil villa van de rentenierende familieleden van Westerhouw. Overgrootvader had al liefde voor de tuin. Hij plantte en verplantte bij deze villa de Galanthus elwesii , de grootbloem-sneeuwklok. Nu een van de weinige plekken in Nederland waar deze sneeuwklok zo massaal voorkomt. Geen wonder dus dat ik vroeger dacht dat mŪjn grootvader de mooiste sneeuwklokken had!! Met de sneeuwklokken ben ik geworteld in dit gebied. Laat de ongewortelde en blinde ambtenaren er verder met hun vingers van afblijven!

 

Jugendstil tuinen


In Nederland de periode tussen 1895 en de eerste wereldoorlog. In Engeland wel de Edwardiaanse periode genoemd. Deze periode loopt van 1885 - 1914.

Kenmerken van deze, wat we noemen de Architectonische tuinstijl, zijn genoemd onder PARKTUIN OOSTERHOUW. De combinatie van strakke elementen en de losse groei van heesters en de felgekleurde eenjarigen zijn niet alleen passend bij de chaletstijl uit het begin van 1900, maar ook weer bij de strakke hedendaagse bouw. Voor de Studio voor Tuinconsult is deze stijl dan ook een groote inspiratiebron. t'Õs verbazingwekkend, dat deze prachtige tuinstijl al na betrekkelijk korte tijd als ouderwets werd ervaren. Ook de komst van de maaimachine heeft daartoe bijgedragen: veel kantjes en taluds waren te bewerkelijk. Merkwaardig toch dat de belangstelling voor oudere tuinkunst zo groot is en deze betrekkelijk jonge stijl bijna in de vergetelheid is geraakt.

 

Als voorbeeld van een verdwenen architectonische tuin volgt hier een beschrijving van de boerderijtuin van Westerhouw, gelegen ten westen van de wierde De Houw.

 

Beschrijving buitenzijde villa Westerhouw


Villaboerderij, gebouwd in 1908 in een overgangsarchitectuur met Art Nouveau en Chaletstijl elementen. De boerderij bestaat uit een villa die door middel van een korte hals met een hoofdschuur en een ernaast gelegen bijschuur wordt verbonden.

Deels onderkelderde, een bouwlaag hoge villa op samengestelde plattegrond wordt gedekt door een samengesteld dak van geglazuurde rode tuiles du nord; vijf van witte verblendsteen gemetselde schoorstenen versierd met motieven in rode baksteen en bekroond door keramische pijpen; op hoeknok achter een piron. Zowel de noord-, west- als oostgevel van de villa hebben een topgevel. Gevels zijn opgemetseld van witte verblendsteen en hebben een trasraam van gesinterde donkerpaarse baksteen. Goot op houten klossen met daaronder een decoratief fries van oranje verblendsteen; zuidgevel en achterste deel van westgevel hebben mastgoot. De vensters zijn rechthoekig en verticaal en worden beŽindigd door een rollaag. Noordgevel, de voorzijde, heeft een uitbouw met topgevel; in uitbouw bevindt zich de entree. Een aan de westkant opengewerkt portiek met verhoogd trasraam die door natuurstenen gevelband wordt be:eindigd geeft toegang tot voordeur Deze voordeur heeft houtsnijwerk in de stijl van de Art Deco en heeft in bovenste deel glas; boven- en zijlichten hebben gekleurd glas-in-lood met Art Nouveau-motieven; aan oostzijde klein rechthoekig venster; hardstenen trap van drie treden. Portiek wordt beŽindigd door een gedecoreerde latei van natuursteen. Links van portiek een rechthoekige erker gedekt door een lessenaarsdak van geglasuurde rode bakstenen leien; vensters van erker hebben in bovenlichten gekleurd glas-inlood met Art Nouveau-motieven. Boven erker, in topgevel, bevindt zich een kleine driezijdige erker met drie kleine zesruits vensters Naast erker twee kleine zesruits vensters. Boven erker kraagt topgevel uit; in geveltop en in hoeken vakwerk met houten balken; in niet uitkragende deel van topgevel gevelbanden van oranje verblendsteen. Naast uitbouw met entree op begane grond een klein verticaal venster met daarboven een cremekleurig tegeltableau. Op westelijke hoek een dubbel venster met gekleurd glas-in-lood in bovenlichten. Oostgevel heeft eveneens uitbouw met topgevel, waarin zich de serre bevindt. Midden in uitbouw dubbele serredeuren met drie treden hoge hardstenen stoep; aan weerszijden van stoep bestaat een lage muur van gesinterde donkerpaarse en witte verbendsteen. Aan weerszijden van serredeuren een venster met in bovenlichten gekleurd glas-in-lood met Art Nouveau-motieven. In zijgevels van uitbouw een klein rechthoekig venster. Topgevel van uitbouw heeft vakwerk van oranje verblendsteen en twee kleine zesruits vensters. Ten zuiden van uitbouw een kleine kwartronde erker met plat dak; naast erker een venster met bovenlicht. Ten noorden van uitbouw twee vensters met daartussen een iets uitgebouwde schoorsteen die naar boven toe steeds smaller wordt en door dakrand heen steekt. Westgevel springt halverwege ongeveer een halve meter terug. In voorste gedeelte op noordelijke hoek een dubbel venster met gekleurd glas-in-lood in bovenlichten; op punt waar gevel terugspringt een driezijdige erker gedekt door schilddak van sneldekpannen; vooruitliggend gevelgedeelte heeft topgevel met vakwerk van oranje verblendsteen en twee kleine zesruits vensters. Terugliggend gevelgedeelte is enigszins gewijzigd: keldervenster is dichtgemetseld; venster op hoek is vervangen door deur en er is een terras aangelegd. Het betonnen bruggetje *) met een fraai smeedijzeren hekwerk dat voor de boerderij ligt is in de jaren dertig vernieuwd.

 

Waardering door Monumentenzorg


- als voorbeeld van een villaboerderij uit het eerste decennium van de twintigste eeuw in de provincie Groningen

- als representant van het oevre van P.M.A.Huurman
- vanwege de hoge esthetische kwaliteit van het ontwerp
- vanwege de fraaie vormgeving, ornamentiek en materiaalgebruik

- vanwege de tamelijk hoge mate van gaafheid van exterieur en delen van het interieur

 

De tuinontwerper J.Vroom Sr. (1855 - 1923)


Opdrachtgevers waren nagenoeg uitsluitend boeren uit noord-west Groningen en het Oldambt. In De Marne ontwierp Vroom Sr. tuinen bij de boerderij Onrust , waarvan de ontwerptekening uit 1911 bewaard is gebleven. De gelijkenis met de vroegere tuinen van Westerhouw en Westerhalm (in de Westpolder) is zo groot dat we deze ontwerpen aan de Heer Vroom Sr kunnen toeschrijven. In het Oldambt ontwierp hij volgens de Gids voor de Nederlandse Tuinarchitectuur landschappelijke tuinen. Uit voornoemde drie boerderijen blijkt dat niet. Duidelijk is hier de Art Nouveau invloed zichtbaar aan de verdiepte tuinen, de zg "sunken gardens", waarvoor apart de drainage wordt vermeld. Door een oogziekte verloor Vroom in 1911 (?) zijn gezichtsvermogen; zijn zoon (J.Vroom Jr.) volgde hem in dat jaar op.

 

De tuin van Westerhouw


Aan de hand van de (sneeuw)foto's, genomen omstreeks 1920, is duidelijk te zien dat de voortuin landschappelijk is aangelegd en de zijtuin, die dichter tegen het huis ligt, architectonisch. Rechthoekige perken met grastaluds. Aan een zijde een half afgerond perk. In de rechthoekige perken staan symmetrisch Taxus baccata 'Fastigiata', de piramidaal groeiende taxus. Ook zijn op foto's van Westerhouw enige beplantingonderdelen uit de beschrijving van boerderij Onrust onder Hornhuizen op te merken, zoals seringenbosjes. Uit de trapjes op de tekening van Onrust blijkt dat de tuin in vlakke niveaus is gelegd.

 

Beplanting Onrust , een vergelijkbare tuin


In de verklaring bij de tekening van het tuinontwerp voor Boerderij Onrust onder Hornhuizen van Vroom Sr, gedateerd 11 Oct. 1911, lezen we onder meer: "Talud, waarin bloemvakken en vier schaduwbomen, , gazonbomen, sierdennen, verlaagde grasspiegel waarin zinkputje met afvoerbuisje naar de gracht en waarin talud met Hedera hybernica, stamseringen, pyr. taxus, rand van dwergpalm, lage rozen General Mac Arthur, lage babyrozen Ms Cuttbush en Catharina Zeimet, lage rozen Coraline Testout". Een vergelijking met het ontwerp voor Westerhouw is te maken: op de ontwerp-tekening van Onrust is eveneens aan het einde van de rechthoek een halfrond perk gesitueerd.