artikelen index / bibliotheekindex

Gerard van Spaendonck


  De recente aanschaf van het boek The Flower Painters, An illustrated dictionary (1989), waarin zo's 2000 Franse bloemenschilders voornamelijk uit de 19e eeuw worden behandeld, doet mijn belangstelling op dit gebied herleven. Natuurlijk waren de recente uitgaven over Redouté (The Roses en The Lilies, nog aan te vullen met zijn overige werken) door Taschen Verlag (goedkope 3-talige edities) me ook niet ontgaan. Alleen mooie botanische prenten zijn mij echter niet voldoende: het zijn de achtergronden als historie en symboliek (waar ik apart op terugkom) die dit thema zo interessant maken.  

Het was in de 19e eeuw voor belangrijke personen gewoonte opdrachten te verstrekken om bloemen te schilderen. Zowel bloemstillevens als losse bloemen in olieverf, maar ook gravures in kleur. Bloemen schilderen was geen vak aan de Parijse Ecole des Beaux-Arts; het werd meer als een vorm van toegepaste kunst gezien, bijvoorbeeld in de botanie, speciaal voor de Jardin des Plantes, maar ook voor de porceleinfabrieken te Sèvres, waar Gerard van Spaendonck's broer Cornelis werkte, alsook voor textieldecoratie. In de Salon van Parijs bleef de bloemschilderkunst een ondergeschoven kind. Desondanks nam Gerard vanaf 1777 jaarlijks deel aan de officiële Salon, een tweejaarlijkse tentoonstelling in het Louvre, en met succes. Vandaag de dag is er dus niets nieuws onder de zon: realistische kunst wordt op kunstacademies weinig onderwezen en grotere musea houden zich er verre van. De zonnebloemen van Van Gogh vormen hierop een van de uitzonderingen: als er hoge prijzen voor worden betaald raken musea pas geïnteresseerd en schaffen aan. Het waren vaak Nederlandse en Vlaamse schilders die naar Parijs togen, waar opdrachten wachtten.

In de Lage Landen waren bloemstillevens overigens ook sterk in de mode. Misschien een beetje onder invloed van Hortense, echtgenote van Koning Lodewijk Napolen, die veel bloemen schilderde. Uitgebreid staat het gehele oevre van G.van Spaendonck beschreven in Gerard & Cornelis van Spaendonck, twee Brabantse bloemenschilders in Parijs (2e dr 1988) door M.v.Boven en S.Segal, uitgegeven als tentoonstellingscatalogus door het Brabants Museum. "Zijn beroemde werk De Fleurs dessinés d'après Nature is in zes delen met ieder vier stippelgravures uitgegeven tussen 1799 en 1801, waarvan een gedeelte in kleur. Bekend zijn geen delen compleet bij elkaar, zodat niet is te bepalen in welk deel de Salomonszegel (Sceau de Salomon) thuishoort en in welk jaar precies deze gravure is uitgegeven". Korte tijd geleden kocht ik voor vijf euro een originele Sceau de Salomon, een kleurendruk stippelgravure op velijn, een soort fijn perkament. (Het blijft dus zaak op tweedehands markten de ogen de kost te blijven geven!) Gerard van Spaendonck werd in 1746 geboren in Tilburg en stierf in 1822 te Parijs, waar hij op Père Lachaise ligt begraven. Al vroeg in zijn leven ging hij naar Antwerpen, waar hij een goede leermeester kreeg en vervolgens naar Parijs, waar hij na enige jaren reeds het hof van Lodewijk XVI frequenteerde. 't Moet niet alleen gemakkelijk zijn geweest: Parijs maakte tijdens zijn verblijf woelige tijden door: de Franse Revolutie en komen en gaan van Napoleon. En zijn familie in Tilburg had te lijden onder het Franse juk hier. Gerard woonde echter rustig en bescheiden in een appartement in de Jardin des Plantes samen met een huishoudster. Een ander appartement in Maison Buffon werd op dat moment bewoond door zijn goede vriend Thouïn, architect van landschappelijke tuinen.

De ijverige Spaendonck was de leermeester van de beroemde rozenschilder P.J.Redouté (1759-1840). Deze kreeg, mede omdat hij de rozen schilderde voor Joséphine de Beauharnais, eerste vrouw van Napoleon, veel bekendheid. Jammer dat de veel beter schilderende van Spaendonck hierbij in de schaduw bleef. Dat het beste vanzelf komt bovendrijven, gaat blijkens deze historie niet altijd op.

© Klaas T. Noordhuis