artikelen index / bibliotheekindex

Arcimboldo en asperges uit Venlo.


  Het zijn niet alleen bloemen die kunstenaars inspireren; het kunnen ook vruchten zijn. Groente en fruit is er in veel vormen en kleuren. Vanaf de Renaissance; tot in onze tijd worden vruchten op doek of gevoelige plaat vastgelegd. Kunsttentoonstellingen op gebied van groente hebben we zelfs gehad.  

Te beginnen met de Maniëristische schilder Giuseppe Arcimboldo (1527-1593), beschreven in het boek Arcimboldo de wonderbaarlijke met tekst van André Pieyre de Mandiargues. Niet geheel duidelijk is of de naam een o of een i als uitgang heeft. Hij schilderde wonderlijke bloem- en groentestillevens in de vorm van portretten. Hetzelfde placht hij te doen met boeken (de bibliothecaris) en dieren. Sommige van zijn voor onze tijd surrealistisch aandoende portretschilderijen kunnen worden omgedraaid om weer een geheel ander beeld te geven. Zo geeft een portret van groenten met een hoed ondersteboven een stilleven met groentegewassen in een schaal. Hij werkte aan het hof van Ferdinand I, Maximiliaan II en Rudolf II in Wenen en Praag. Zijn werk is voor een deel in bezit van het Louvre, een ander deel hangt in Wenen. Het zijn onder meer de geschilderde groentestillevens die zijn werk zo bijzonder maken.

Groentestillevens vinden we ook in de fotografie: In The plant kingdoms of Charles Jones door S.Sexton en R.F.Johnson (Thames & Hudson London, 1998) zien we prachtige zwart/wit opnamen van groentegewassen. De glasnegatieven zijn verloren gegaan, maar de foto's doken op een markt in Engeland op in 1981 en zitten nu in de particuliere collectie van Sean Sexton. Fotograaf Jones (1866-1959), slagerszoon, begon als tuinman op onder meer een landgoed in Sussex. Van Jones is maar weinig bekend, afgezien van zijn sobere leven en het zich onttrekken aan de moderne tijd. Zo haalde hij niet eens zijn pensioen op; waarschijnlijk was hij er te trots voor. Een uitgebreide biografie zal er over zijn leven dus niet verschijnen. Maar zijn foto's, waarvan tweederde groenten en eenderde bloemen betreft, zullen met de uitgave van dit boek zeker overleven. Tussen de foto's van uien, bonen, bieten en wortels ontbreken wonderwel asperges die voor mij altijd de zomer inluiden. Vroeger lag er bij ons in de keukenla altijd een aspergesnijmes, mooi gesmeed en de middelste koperen klink in het handvat had de vorm van een hart. In het voorjaar werden de asperges, die op een verhoogd bed in de oude moestuin groeiden er 's morgens vroeg mee gesneden en in een vochtige doek donker bewaard tot er voldoende was voor een maal. Het mes is helaas verdwenen. Hopelijk duurt de zoektocht naar een nieuw mes niet zo lang als het speuren naar een oude porceleinen wc-trekker. Na 10 jaar zoeken hangt aan het lege kettinkje weer zo'n mooi handvat met een nieuw rubberen ringetje, zodat deze niet tegen de muur zal breken bij te nonchalant doortrekken. De aspergeoogst begint half april en eindigt 21 juni om de planten voor het volgend jaar weer te laten aansterken. Ze groeien snel bij warm weer en om te voorkomen dat de koppen boven de grond komen en paars van kleur worden, moeten ze soms twee keer per dag worden gestoken. Vanouds is Limburg bekend om de teelt van asperges, hoewel ze in Groningse boerderijtuinen ook nooit ontbraken. Niet verwonderlijk dus dat in Venlo een kunsttentoonstelling op dit gebied werd ingericht. De tentoonstellingscatalogus van de tentoonstelling Asparagus asparagus in Museum van Bommel van Dam (mei/juni 1988) onder redactie van H.van Eijk laat een verscheidenheid aan kunstwerken zien van 16e eeuwse stillevens tot hedendaagse schilders die van de asperges hier en daar phallische voorstellingen maakten. Naast beeldende kunst laten ook dichters en schrijvers zich over de asperge uit. Dit werk is in 3000 exemplaren uitgegeven en zal dus zeker wel eens tweedehands opduiken.

Verhoogde groentebedden klaargemaakt met paardenmest en beplant met asperges geven pas na drie jaar een oogst. Gemakkelijker is het om in de winkel de delicatesse te kopen en te genieten van het aspergeloof in de siertuin (u kent het wel van het obligate takje groen in het bosje freesia's). De groene asperge kan in de tuin ook gewoon tussen andere planten worden geplant en geoogst zonder verhoogd bed zodat het inluiden van de zomer u niet hoeft te ontgaan.

© Klaas T. Noordhuis